پردازيها و مضمون‌يابيهاى او بدرستى گفتار و متانت كلامش آسيب نمىرساند و او برعكس شاعران بعد از خود ، كه مدتها بر اثر مبالغه در انديشه‌هاى باريك در بند تعبيرات سست درمانده بودند ، همهء مضمونها و « نكته‌هاى نازك » « 1 » خود را در پوششى از لفظهاى لطيف خوش‌تركيب جا مىدهد . « دامانى از شكر » و « خروارى گل » با خود دارد « 2 » . معانى بلند را به آسانى بيان مىكند چنان كه گويى سخنان روزانهء خود را اظهار مىدارد ، در تشبيهات حسى و عقلى و خيالى و مركب و ارسال مثل تواناست ، در وصف اشخاص و احوال و توضيح احساسات بسيار مقتدرست . بر رويهم شاعريست شايستهء تحسين ، قصيده‌گويى استاد و غزلسرايى با سخن لطيف و تخيل دقيق و كلام منتخب و يكدست ، اگرچه بشيوهء اهل زمان در جوابگويى استادان بزرگ غزل خاصه سعدى و حافظ بيكار ننشسته ولى غزلهاى ابتكارى متعدد دارد كه بسيارى از آنها حكايت از نحوهء جديد تفكر و بيانش مىكند ، و بسى از معانى عالى صوفيانه ، گاه در لباس مضمونهاى عاشقانه و گاه در تلو تفكرهاى عارفانه ملازم با نوعى آزادانديشى ، در آنها آورده مىشود . او واقعا شاعرى خوش‌فكرست و تفكرهاى فلسفى و عرفانى او كه غالبا با آرايشهاى اشراقى همراهست ، از قبول تأثيراتى از زندگانى ثانويش در هند بر كنار نيست و در تركيب‌بندها و غزلهاى او بسيار مىتوان باينگونه انديشه‌هاى فلسفى و عرفانى او بازخورد . او در تركيب‌بند بسيار زيبا و عاليش كه در لاهور بمدح ميرزا عبد الرحيم خانخانان ساخته و بدين بيت آغاز مىشود : آن جلوه كه در پرده روشهاى نهان داشت * از پرده برآمد روشى خوشتر از آن داشت « 3 »

--> ( 1 ) - گويد : نظيرى بس تو خوش شيرين و نازك نكته مىگويى * ترا شكر بدامان گل بخروارست پندارى ( 2 ) - گويد : نظيرى بس تو خوش شيرين و نازك نكته مىگويى * ترا شكر بدامان گل بخروارست پندارى ( 3 ) - اين تركيب‌بند در نسخه‌هاى خطى و چاپى ديوانش ثبت است و پنج بند آن را در گنج سخن ( ج 3 ) آورده‌ام .